Archive for the ‘Mühendislik’ Category

  • I Profil Kirişleri
  • Kutu Kiriş
  • Özel Durumlar

 

 I Profil Kirişler

 Normal olarak küçük vinçlerde kullanılır.
Genel seçim tablolarında HEB profili standart olarak kullanılır.
Küçük yükler için, ince kenarlı HEA profili seçimi ile daha hafif bir vinç tasarlanabilir.
 
 
Kutu Kirişler

Alt sac normal olarak daha ağırdır bir gerilime tabi olur. Bu nedenle;
Alt sacın malzemesi kirişin diğer kısımlarına göre daha dayanıklı seçilmedilir. (Fe 37 yerine Fe 52)
Alt sacın kiriş gövdesine kaynağı tam olmalıdır.
Perde sacının yüksekliği kiriş yüksekliğinden yaklaşık 80 mm azdır. Bu kirişin alt kısmındaki yorulma riskini azaltır.

Özel Durumlar (İkizkenar Yamuk Kiriş)

 Alt sacın maksimum genişliği (standart vinçten dolayı)   410 mm’dir. Ray açıklığı uzun ve yüksek ana kirişli vinçlerde bu mesafe yanal rijitlikte yetersizliğe neden olabilir. Bu durumlarda, özellikle portal vinçlerde, ikizkenar yamuk kesitli kirişler kullanılabilir.

Not: Sac ölçülerini ve fabrikasyon toleranslarını, tekerleklerin eğimli kiriş yanında serbest olarak hareket etmelerini sağlayacak şekilde tanımlayın.

Portal vinçler için ana kiriş örnekleri: 

Portal Vinç Ana Kiriş
SWL x ray açıklığı  B1  B2  H
10t x 22+4+4  410  740  956
16t x 36  600  1230  1694
20t x 4  600  1500  1940

Kumpaslara nazaran daha hassas ve okuma kolaylığı sağlayan ölçü aletleridir. Genellikle daire kesitli parçaların çaplarını ve düz parçaların kalınlıklarını ölçme işleminde kullanılır. Mikrometreler genellikle 0,01 ve 0,001 hassasiyetlerinde metrik sisteme göre imal edilir. Mikrometreler, 0-25 mm, 25-50 mm, 50-75 mm ve 75-100 mm ölçü aralıklarında ölçüm yapar.

Mikrometrelerin Okunması
Mikrometrelerle elle tutularak ölçme yapılabildiği gibi, bunlar genel olarak da hem hassas olarak ölçebilmek, hem de seri ölçmelerde zamandan kazanmak için özel sehpalarına bağlanarak da kullanılabilir. Mikrometre ile ölçerken, önce kovan üzerindeki rakamların tamburun kenarına kadar olan mm ve 0,5 mm değerleri okunur. Sonra bunlara kovanın yatay çizgisiyle karşılaşmış olan tambur üzerindeki 0,01 mm’nin katlarını gösteren miktarlar eklenir. (Şekil 2.15) de kovan üzerinde tam 8 mm. değeri vardır. Tambur üzerindeki 8. bölüntü çizgisi, kovanın yatay çizgisi ile üst üste gelmiştir. Buna göre 8 + 0,08 = 8,08 mm değeri okunur. (Şekil 2.16) de ise, kovan üzerinde 9 mm ve bundan sonra 0,5 mm değerleri görülmektedir. Ayrıca tambur üzerindeki 32. Bölüntü çizgisi kovanın yatay çizgisiyle çakışmıştır. Buna göre mikrometre 9 + 0,5+0,32 = 9,82 mm açılmıştır.

 Ayarlanabilen bölüntülü ölçü aletleridir. Kumpaslar uzunluk ölçülerini, iç çap, dış çap, derinlik ve kanal ölçülerini ölçmede kullanılır.
 Kumpaslar cetvel ve sürgü olmak üzere iki esas parçadan meydana gelmiştir. Sabit çene cetvelle, hareketli çene ise sürgü ile tek parça halinde yapılmıştır. Sürgü üzerinde verniyer bölüntüsü vardır. Cetvelin bir tarafı (mm), diğer tarafı ise (“) parmak bölüntülü olarak yapılır. Kumpaslar paslanmaz çelikten yapılırlar. Şekil 1.2. Cetvellere göre ölçme hassasiyetleri daha yüksektir. 

 

Ölçü Sistemlerine Göre

 Metrik ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar

  •  1/10 mm verniyer taksimatlı kumpaslar
  •  1/20 mm verniyer taksimatlı kumpaslar
  •  1/50 mm verniyer taksimatlı kumpaslar

 Parmak ölçü sistemine göre yapılan kumpaslar

  •  1/32 ” verniyer taksimatlı kumpaslar
  •  1/64 ” verniyer taksimatlı kumpaslar
  •  1/128 ″ verniyer taksimatlı kumpaslar
  •  1/192″ verniyer taksimatlı kumpaslar
  •  1/1000″ verniyer taksimatlı kumpaslar

 Kullanım Alanlarına Göre Kumpaslar

  •  İç ve dış çap kumpasları
  •  Derinlik kumpasları
  •  Özel kumpaslar
  •  Modül kumpasları

Metrik Ölçü Sistemine Göre Yapılan Kumpaslar

1/10 mm Verniyer Taksimatlı Kumpaslar
Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 9 mm’lik kısım verniyer üzerinde 10 eşit parçaya bölünmüştür. Cetvelin üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzerindeki çizgi aralığı 9 / 10 = 0,9 mm’dir. Buna göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0,9 = 0,1 mm’dir.
Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0,1 olarak okunur. Şekil 1.3
 

 1 / 10 mm Verniyer Taksimatlı Kumpaslarda Ölçü Okuma
 
Verniyerin ‘0’ (sıfır) çizgisi cetveldeki 7. çizgi ile çakışmıştır. Buna göre okunan ölçü 7 mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10 çizgisi çakıştığı için buna göre ölçülen değer: 7 mm’dir.

 
Verniyerin ‘0’ (Sıfır) çizgisi cetvel üzerinde 62 mm’yi geçmiştir. Verniyerin 4. çizgisi cetvel üzerindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. Buna göre ölçülen değer; 62 + 0,4 = 62,4 mm’dir.

 1/20 mm Verniyer Taksimatlı Kumpaslar
Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 19 mm’lik kısım sürgü üzerinde 20 eşit parçaya bölünmüştür. Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzerindeki çizgi aralığı 19 / 20 = 0,95 mm’dir. Buna göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0,95 = 0,05 mm’dir.
Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0,05 olarak okunur. Şekil 1. 4

1 / 20 mm Verniyer Taksimatlı Kumpaslarda Ölçü Okuma

Verniyerin ‘0’ (sıfır) çizgisi cetveldeki 7. çizgiyi geçmiştir. Buna göre okunan ölçü 7mm ve 8 mm arasındaki ondalık ölçüleridir. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 10. çizgisi çakıştığı için ölçülen değer:7 + ( 0,05 x 10 ) = 7,50 mm’dir.

 

Verniyerin ‘0’ (Sıfır) çizgisi cetvel üzerinde 51 mm’yi geçmiştir. Verniyerin 7. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. Buna göre okunan değer: 51 + ( 0,05 x 7) = 51,35 mm’dir.

 1/50 mm Verniyer Taksimatlı Kumpaslar
Bu kumpaslarda cetvel üzerindeki 49 mm ‘lik kısım sürgü üzerinde 50 eşit parçaya bölünmüştür. Cetvel üzerindeki iki çizgi aralığı 1 mm olduğuna göre sürgü üzeindeki çizgi aralığı 49 / 50 = 0,98 mm’dir. Buna göre bu kumpasın hassasiyeti 1 – 0,98 = 0,02 mm ‘dir.
Bu kumpas ile ölçüm yapılırken sürgü kısmındaki her bir çizgi cetveldeki tam değerden sonra 0,02 olarak okunur Şekil 1.5

1 / 50 mm Verniyer Taksimatlı Kumpaslarda Ölçü Okuma

Verniyerin ‘0’ (sıfır) çizgisi cetveldeki 40. çizgiyi geçmiştir. Buna göre okunan ölçü 40 mm ve 41mm arasındaki ondalık ölçüleridir. Verniyerin çakışan çizgisinin kaçıncı çizgi olduğu tespit edilir ve ondalıklı değer okunur. Üstteki örnekte verniyer bölüntüsünün 40. çizgisi çakıştığı için; ölçülen değer: 40 + (0,02 x 40) = 40,80 mm’dir.

Verniyerin ‘0’ (Sıfır) çizgisi cetvel üzerinde 61 mm’yi geçmiştir. Verniyerin 17. çizgisi cetvel üzeindeki herhangi bir çizgi ile tam çakışmıştır. Buna göre okunan değer: 61 + (0,02 x 17) = 61,34 mm’dir.
 

Halat tamburu çapı aşağıdaki şekilde hesaplanır;DT = h1 . d  
DT: tambur çapı (mm)h1: katsayı (tablodan)

d : halat çapı (mm)

 
 FEM Grubu Dönmeyen
(nuflex) Halat
 Dönebilen
(std) Halat
 
 
FEM 1Em 10 11.2  
FEM 1Dm 11.2 12.5  
FEM 1Cm 12.5 14  
FEM 1Bm 14 16  
FEM 1Am 16 18  
FEM 2m 18 20  
FEM 3m 20 22.4  
FEM 4m 22.4 25  
FEM 5m 25 28  

Döküm halat makaları (halat kasnakları) halat anma çapına (d) göre seçilir. İmalat resmi örneği ve hesaplama formulleri aşağıda verilmiştir.

Halat makarası çapı aşağıdaki şekilde hesaplanır;

 DM = h1 . h2 . d
DM makara çapı (mm)
h1 katsayı (tablo-A)
h2 katsayı (tablo-B)
d halat çapı (mm)

h2  :  Tablo – B den alınan ve halatın sayı ve yön olarak bükülmesine (W) bağlı olan bir faktördür.

W : değeri aşağıdaki gibi hesaplanır;

 W = 2 . (ω1 + ω2 + ω3 + …)
 W = 2 . Σω

Bir çalışma çevriminde her operasyon yükleme ve yük indirme sırasında iki defa yapılmaktadır.

ω :  bir kaldırma ünitesinde, çalışma sırasında tel halatın bükülme sayısıdır.

  • Tel halat  tambura sarılıp, çözülüyorsa ω değeri  ” 0,5 ” kabul edilir.
  • Tel halat tamburdan çıkıp, makarada aynı yönde bükülüyorsa ω değeri ” 1 ” alınır.
  • Tel halat bir makaradan sonra ikinci makarada ters yönde bükülüyorsa ω değeri ” 2 ” alınır.

Çelik tel halat mukavemet hesapları çekme gerilmesine göre yapılır. Burada kopma kuvveti değişik şekillerde ifade edilir. Halatın teorik kopma kuvveti (Ft);

halatın metalik kesit alanı (halatı meydana getiren bütün ince tellerin kesit alanları toplamıdır. Am = ∑Ai ) ile anma mukavemet değerinin çarpımına eşittir.

 Ft  = Am . σB  [N]

 Halatın en küçük kopma kuvveti (Fmin)  ; halatın teorik kopma kuvveti ile yapım katsayısının (k) çarpımına eşittir.

 Fmin  = Ft . k  [N]

Halat yapım kaybı ise, halatın deney kopma kuvveti ile gerçek kopma kuvveti arasındaki orandır.

Tel halat çapı hesap edilirken, tel halatın diğer gerilme durumları ihmal edildiğinde, sadece çekme gerilmesine göre zorlandığı kabul edilir. Bu durumda tel halat çapı (d), (S) halat çekme kuvveti [N] ve (c) halat katsayısı [mm/√N] olmak üzere aşağıdaki şekilde hesaplanır.

 d = c.√S

Tel halat çapının hesabında geçen c katsayısı, seçilen fem grubu ve diğer faktörlere bağlı olarak aşağıdaki tablodan alınır.