‘Mühendislik’ Kategorisi için Arşiv

 

Konik makaralı  rulmanlar:Büyük miktarlarda hem eksenel hem de radyal yüklerin olduğu yerlerde kullanılır. Eğik yüzeyli yataklardan daha fazla eksenel yük taşırlar. Genellikle iki adedi sırt sırta  (O dizilimi) yada yüz yüze (X dizilimi)  kullanılırlar. Somun vida sistemi ile yada başka yollarla belli bir ön yükleme olacak şekilde monte edilirler.

 

 

Omuzlu rulmanlar:   Omuzlu yataklar radyal ve tek yönde eksenel yükleri karşılamak için yapılmışlardır. Genellikle her iki yöndeki eksenel yükleri alabilmek için yüz yüze (X dizilimi) yada sırt sırta kullanılırlar (O dizilimi). X dizilimi daha flekibl, O dizilimi daha rijit bir yataklama sağlar. Eksenel yük taşıma kapasitesini artırmak için arka arkaya (tandem) (T dizilimi) birkaç tane takılabilir. İş mili rulmanları eğik yüzeyli bilyalı yatakların özel imal edilmiş bir halidir. Temas açısı daha küçük,  hassasiyeti daha yüksek ve kafes tipi farklıdır.

İkili (Dublex) olarak satın alındıklarında, X diziliminde iç bilezikler de, O diziliminde ise dış bileziklerde çok küçük bir boşluk olacak şekilde imal edilmişlerdir. Montajda bilezikler sıkıldığında boşluk kapanır ve rulman önyüklemeli hale gelir. Bu da daha rijit ve hassas çalışmasını sağlar

 Omuzlu rulmanların diziliş şekilleri;

 

Sabit bilyalı rulmanlar: Tek sıra, sabit bilyalı rulmanlar en çok kullanılan rulman çeşitidir. Küresel bilyalar iç ve dış bilezikteki derin yuvalar içinde yuvarlanır. Temelde radyal yükleri karşılamak içi tasarlanmışlardır. Fakat önemli ölçülerde eksenel yükleri de alabilirler. Basitlikleri, ucuzlukları, uzun ömürlü ve çok yönlü oluşları sebebi ile çok fazla kullanılırlar. Çift sıra olanları da vardır. Bilyalı rulmanlar 6 ile başlayan bir rakam ile gösterilir.

 

 

 

Oynak bilyalı rulman: Mil ve yuva arasındaki eksenel bozuklukların yada mildeki sehimlerin yüksek olduğu yerlerde oynak rulmanlar kullanılır. Çift sıra oynak bilyalı rulman bunlardan biridir. Dış bileziğin içi, merkezi mil ekseninden geçecen bir küredir. Geometrisi dolayısı ile çok az eksenel yük alabilir.

 

 

 

Silindirik makaralı rulman: Radyal yönde büyük yükler taşınması gereken yerlerde bilyalı rulmanlar yerine makaralı rulmanlar tercih edilir. Bilezik flanşlarının durumuna göre bir yönde yada her iki yönde eksenel yük taşıyabilirler. Yaygın bir uygulama biçimi, yükün taşındığı yatağı gezebilir bilezikli silindirik makaralı rulman, karşı tarafa ise sabit bilyalı rulman yapmaktır.

 

 

 

Fıçı rulman: Silindirik makaralı rulmanlar eksenel hataları karşılayamazlar. Eksenel hataların sorun olabileceği yerlerde fıçı rulmanlar kullanılır.Esas olarak radyal yükleri karşılarlar. Fakat çok az eksenel yük de alabilirler.

Rulmanlar Hakkında Kısa Bilgi

Yayınlandı: 30 Nisan 2011 / Makine
Etiketler:, ,

Rulmanlar yuvarlanma esasına göre çalışan yataklardır. Dört ana parçadan oluşur; İç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanı ve kafes.

 İç bilezik
İç bilezik makinanın mili üzerine monte edilir ve bir çok durumda dönen parçadır. İç bilezik deliği silindirik ve konik olabilir. Yuvarlanma yüzeyleri farklı formlardaki yuvarlanma elemanları ile beraber çalışırlar. Yuvarlanma elemanlarının yüzeyleri, yuvarlanma elemanlarının tipine bağlı olarak; oynak, silindirik, konik olabilir.

Dış bilezik
Dış bilezik makinanın yuva kısmına monte edilir ve bir çok durumda dönmez. Yuvarlanma yüzeyleri farklı formlardaki yuvarlanma elemanları ile beraber çalışırlar. Yuvarlanma elemanlarının yüzeyleri, yuvarlanma elemanlarının tipine bağlı olarak; oynak, silindirik, konik olabilir.

Yuvarlanma elemanları
Yuvarlanma elemanları bilya, silindirik makara, oynak makara, konik makara, CARB TM makarası veya iğneli makara olabilir. Yuvarlanma elemanları iç ve dış bilezik yuvarlanma yüzeyleri arasında dönerler ve ince bir yağ filmi yoluyla rulman üzerinde yükü iletirler.

Kafes
Kafes, yuvarlanma elemanlarını çalışma esnasında iyi olmayan yağlama şartlarında bile birbirlerine temas etmesini önler. Kafes bir çok rulman tipinde taşıma esnasında, yuvarlanma elemanlarını beraber tutmayı sağlar.

Kapaklar
Kapaklar veya keçeler, rulman ömrünün uzun ve dayanıklı olması için gereklidir. Kapaklar rulmanları pislikten korur, kendinden kapaklı rulmanların tercihi günden güne artmaktadır.

Kılavuz ring
Kavuz ring SKF` nin oynak makaralı rulmanlarında kullanılır. Kılavuz ringin kullanılma amacı; rulmanda yuvarlanma elemanlarına kılavuz ederek mil ile paralel dönmesini sağlamak ve yükleri eşit dağıtmaktır. Ayrıca kılavuz ringinin az oval olması dahi kabul edilmez.

Kaymalı yataklara göre avantajları,

  -  Kaymalı yataklarda ilk hareket esnasındaki metal metale sürtmeden dolayı oluşan kuvvet ve aşınmalar yoktur.

  -  Birçok rulman radyal ve eksenel yükü birlikte taşıyabilir.

  -  Genişlikleri dar olduğundan daha kompak tasarımlara izin verirler.

  -  Yağlama daha kolaydır. Düşük hızlarda keçeli rulmanlar yağı yatak içinde tüm çalışma ömrü boyunca tutabilir.

  -  Rulmanlar sıfır boşlukla (ön yükleme ile çalışabilir. Kaymalı yataklarda mil  eksenini   yük hız yada vizkoziteye bağlı olarak çok az değişir.

  -  Rulmanlar bir çok üretici tarafından aynı standarda yapılır. Kolayca bulunabilirler. Özellikle yatağın değiştirilmesi gereken anlarda bu çok önemlidir. 

Rulmanların performansını artırmak yada montaj kolaylığı için ilave bir takım parçalar da eklenebilir. Bunların en önemlileri yağı (rulman ömrü boyunca) içeride tutmak ve pisliklerin içeri girmesini önlemek için kullanılan sac kapak yada keçelerdir.

Yuvarlanma elemanı, bilya, silindirik makara, iğne, konik makara, fıçı tiplerinde olabilir. Yuvarlanan elemanın geometrisi rulmanın tipi ve ismini de belirler. Bilyalı rulman, silindirik makaralı rulman, vs…

Rulmanlar radyal ve eksenel yükleri karşılamak üzere iki ana tipe ayrılır. Fakat bir çoğu bileşik yükleri de (her iki yükü de) karşılayabilecek şekilde tasarlanmıştır.

Eğer helisel düz dişli çiftinin açılarının yönlerini aynı yapıp, dişlilerden birisinin helis açısını küçük seçip, diş sayısını sadece birkaç dişe indirirseniz, bir vida görünümünü alacaktır. Ortaya çıkan dişli grubuna nihayetsiz vida denir. Noktasal temas ve yüzeyler arasında sürtünme olduğundan birçok uygulama için avantajlı olmayacaktır. Fakat bu temel yapıyı değiştirerek çarkın vidayı daha iyi sarması sağlanarak yük taşıma kabiliyeti kolaylıkla artırılabilir. Bu iş için vida, çark yada her ikisi birbirlerini daha iyi kavrayacak biçimde şekillendirilebilirler

ŞEKİL: Nihayetsiz dişli temelde aynı yönde helis açısı bulunan iki helis dişlidir.Aynı yönlü iki helis dişli birbiri ile çalışırken sadece noktasal temas vardır. Bu sakıncayı gidermek için nihayetsiz dişlilerde dişler birbirini kavrayacak şekilde yapılır.

ŞEKİL: Nihayetsiz dişlilerin yük taşıma kabiliyetlerini artırmak için nihayetsizin ve/veya çarkın dişleri birbirini kavrayacak şekilde açılabilir.

Nihayetsiz vidaların en büyük avantajı küçük hacimlerde büyük çevrim oranları sağlayabilmeleridir. En büyük kusurları ise sürtünmeden dolayı kolay aşınmaları ve düşük verimleridir.

Vidalar genellikle sertleştirilmiş çelikten yapılırlar. Çarklar ise dişleri daha az çalıştığı için yumuşak bir malzemeden, çoğunlukla bronzdan yapılırlar.

Otoblokaj! önemli bir kavram
Nihayetsiz vidaların önemli bir özelliği, sürtünme katsayısı helis açısından büyük olması durumunda nihayetsiz vidanın otoblokajlı olacağıdır. Yani, çark tarafını çevirerek vida tarafında hareket elde edilemez. Bu da yük taşıma uygulamalarında avantaj sağlar.

Vidanın geometrisi
Nihayetsiz çark ve vidası helisel dişlilerin özel hali olduğundan vidanın diş geometrisi de evolventten yola çıkarak bulunur. Fakat bir çok uygulama için vida profilinin trapez şeklinde imal edilmesi yeterlidir.
Vidaya eksenel yönde önemli miktarda yük geldiğinden eksenel yönde çok iyi yataklanmalıdır.

Kramayer Dişli Çarklar

Yayınlandı: 30 Nisan 2011 / Makine
Etiketler:, ,

Eğer düz dişlilerden biri sonsuz büyük çapta düşünülürse dişlinin şekli bir doğru halini alır. Böyle bir dişli doğrusal hareketler elde edilmesinde kullanılabilir. Ayrıca kremayerin diş profili tam bir trapez olduğundan imalatı da çok daha kolaydır.

Şekil: Kremayer dişli özel geometrisi sebebiyle birçok amaçla kullanılır. Özellikle dairesel hareketten lineer hareket elde edilmesi yada tersi için

Kremayer dişlilerin trapez açısı kavrama açısına eşittir. Kremayerler robotik uygulamalarda dairesel hareketi doğrusal harekete çevirmek için kullanılan birkaç önemli mekanizmadan biridir.